Co robić, gdy słuchacze rozmawiają lub drążą pytania podczas prezentacji?

Prezentujesz, idzie gładko, aż nagle coś zaczyna Ci przeszkadzać. Po chwili wiesz już co: dwójka w kącie sali rozmawia między sobą. A za moment ktoś zadaje pytanie, odpowiadasz, ale to mu nie wystarcza. Drąży dalej, choć czujesz, że czas goni.

Znam obie te sytuacje z wielu sal szkoleniowych. Nazywam się Przemysław Kutnyj, uczę wystąpień publicznych i prowadzę kanał Dobra Mowa. Pokażę Ci dwie reakcje, których sam używam: otwarte zaproszenie na forum oraz metodę FUKO. Obie pozwalają zareagować na trudne pytania i rozmowy podczas prezentacji życzliwie, a jednocześnie dowieźć to, po co ludzie przyszli.

Trudny moment to nie porażka – to część rzemiosła

Rozmowy na sali i pytania, które drążą temat, nie są oznaką, że coś robisz źle. To naturalny element żywego kontaktu z ludźmi. Im szybciej przestaniesz traktować je jak atak, tym spokojniej zareagujesz.

Warto mieć gotowy plan na takie momenty, zanim wejdziesz na scenę. Szersze spojrzenie na trudne sytuacje w wystąpieniach publicznych opisuję osobno; tutaj skupiam się na dwóch konkretnych scenariuszach i dwóch narzędziach, które możesz wdrożyć od razu.

Gdy słuchacze rozmawiają – zaproś ich na forum

Kiedy widzisz dwoje rozmawiających, zasygnalizuj, że ich dostrzegasz, i zaproś do podzielenia się tym z całą salą. To pierwsza metoda, prosta w teorii, choć wymaga praktyki. Brzmi mniej więcej tak:

„Słyszę, że rozmawiacie. Jeśli macie coś, czym warto podzielić się na forum, to serdecznie Was do tego zachęcam.”

Taka reakcja działa dwutorowo. Po pierwsze, być może rzeczywiście mają uwagę, na której skorzysta cała grupa. Po drugie, jeśli nie mają nic do dodania, następnym razem zastanowią się, zanim zaczną szeptać, bo już wiedzą, że nie umyka to Twojej uwadze.

Ten drugi mechanizm bywa nazywany ekspozycją społeczną: perspektywa bycia zauważonym na forum skutecznie studzi ochotę na prywatne rozmowy. Jest tu jednak jeden warunek, bez którego metoda się sypie.

Rób to zawsze w dobrych intencjach. Twoim celem jest życzliwe potraktowanie drugiej osoby i dobro całej sali, a nie przyłapanie kogoś czy zawstydzenie. Ton i intencja decydują o tym, czy zaproszenie zabrzmi serdecznie, czy złośliwie.

Metoda FUKO – reaguj z życzliwością i trzymaj się tematu

FUKO to prosty schemat wypowiedzi, który pozwala powiedzieć komuś coś trudnego bez oceniania i bez urażania. Sięgam po niego, gdy pierwsza metoda nie wystarcza albo gdy sytuacja jest delikatniejsza. Sprowadza reakcję do czterech kroków: fakt, uczucie, konsekwencja, oczekiwanie.

Co oznacza skrót FUKO?

FUKO to akronim od czterech elementów, które kolejno układasz w jedną spokojną wypowiedź. Kluczem jest trzymanie się faktów i własnych odczuć, bez etykietowania drugiej osoby.

FUKO, gdy ktoś rozmawia podczas wystąpienia

Ułóż cztery kroki w jedno zdanie, trzymając się tego, co jest prawdą. Taka wypowiedź pozwala zachować życzliwość i jednocześnie kontynuować wywód zgodnie z planem.

„Słyszę, że rozmawiacie, co jest dla mnie trochę niekomfortowe, bo trudniej mi zebrać myśli. Bardzo proszę, poczekajcie z komentarzami do przerwy.”

Nie obiecuję, że to zadziała w każdej sytuacji. Wiem jednak, że sprawdza się w tych, które spotykam, i pozwala mi zostać życzliwym, nie rezygnując z tego, na co umówiłem się z salą.

FUKO, gdy pytanie drąży, a czas goni

Ten sam schemat ratuje drugą sytuację: ktoś zadaje coraz bardziej szczegółowe pytanie, a Ty wiesz, że za chwilę zabraknie czasu na resztę. Potrafisz odpowiedzieć, ale odpowiedź pochłonęłaby cały program.

„To bardzo szczegółowe pytanie (fakt). Nie mogę teraz na nie w pełni odpowiedzieć (uczucie), bo zabrakłoby nam czasu na pozostałe tematy, na które się umówiliśmy (konsekwencja). Złap mnie w przerwie, a odpowiem Ci wyczerpująco (oczekiwanie).”

Zauważ, że nie zbywasz tu nikogo i nie udajesz, że nie znasz odpowiedzi. Przekierowujesz rozmowę w czasie, chroniąc interes całej grupy. To właśnie dlatego jedna metoda obsługuje oba scenariusze i wiele innych.

Skąd pochodzi FUKO i jak ma się do porozumienia bez przemocy?

FUKO to polski model konstruktywnej informacji zwrotnej, używany w komunikacji i zarządzaniu. Jego cztery elementy to fakty, uczucia, konsekwencje i oczekiwania. W wystąpieniach sprawdza się, bo zamienia impuls „ucisz ich” w spokojną, konkretną prośbę.

Model wyrasta z tego samego ducha co porozumienie bez przemocy (ang. Nonviolent Communication, NVC) opracowane przez Marshalla B. Rosenberga [1]. Łączy je założenie, że mówimy o faktach i własnych uczuciach, zamiast oceniać drugą osobę.

Warto jednak znać różnicę, bo bywa myląca. Klasyczne NVC opiera się na czterech krokach: obserwacja, uczucia, potrzeby i prośba. FUKO zastępuje potrzeby konsekwencjami, a prośbę oczekiwaniem, dlatego traktuję go jako narzędzie w duchu NVC, a nie jego dokładną kopię. Dla reakcji na sali ta różnica nie ma znaczenia praktycznego, ale uczciwie jest ją nazwać.

O czym pamiętać, żeby te metody naprawdę działały

Najważniejsza jest intencja. Obie metody opierają się na życzliwości i trosce o to, żeby ze spotkania skorzystało jak najwięcej osób. Gdy zabraknie dobrej woli, nawet najlepszy skrypt zabrzmi jak przytyk.

Którą wybrać w danym momencie? Poniższa tabela pomaga podjąć decyzję na gorąco.

Daj też sobie prawo do ćwiczenia. Pierwsza reakcja rzadko wychodzi gładko; dopiero po kilku powtórzeniach na sali zaczyna brzmieć swobodnie i szczerze.

Podsumowanie

Rozmowy na sali i trudne pytania podczas prezentacji to nie sabotaż, tylko codzienność osoby, która mówi do ludzi. Masz na nie dwa narzędzia: otwarte zaproszenie na forum oraz metodę FUKO. Oba łączy życzliwość i troska o to, żeby całe audytorium wyniosło ze spotkania to, po co przyszło.

Chcesz przećwiczyć te reakcje na sali, zanim pojawi się prawdziwy trudny moment? Sprawdź ofertę szkoleń z wystąpień publicznych.

Źródła

[1] M. B. Rosenberg, Porozumienie bez przemocy. O języku życia, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa.

Najczęściej zadawane pytania

1.   Jak zwrócić uwagę rozmawiającym, żeby ich nie urazić?

Zasygnalizuj, że ich słyszysz, i zaproś do podzielenia się uwagą z całą salą, na przykład: „Słyszę, że rozmawiacie, zachęcam, żebyście powiedzieli to na forum”. Taka reakcja jest życzliwa, a jednocześnie studzi ochotę na dalsze szeptanie, bo opiera się na dobrych intencjach, nie na przyłapaniu.

2.   Co to jest metoda FUKO?

FUKO to schemat konstruktywnej informacji zwrotnej złożony z czterech kroków: fakt, uczucie, konsekwencja, oczekiwanie. Układasz je w jedno spokojne zdanie, dzięki czemu mówisz o zachowaniu i jego skutkach, nie oceniając samej osoby.

3.   Jak odpowiadać na szczegółowe pytania, gdy brakuje czasu?

Nazwij fakt (pytanie jest bardzo szczegółowe), swój stosunek i konsekwencję (odpowiedź zabrałaby czas pozostałym tematom), a potem zaproponuj kontakt w przerwie. Dzięki temu nie lekceważysz rozmówcy i jednocześnie chronisz program całego wystąpienia.

4.   Czy FUKO to to samo co porozumienie bez przemocy?

Nie, choć są spokrewnione. Porozumienie bez przemocy (NVC) Marshalla Rosenberga opiera się na czterech krokach: obserwacja, uczucia, potrzeby i prośba. FUKO zastępuje potrzeby konsekwencjami, a prośbę oczekiwaniem, więc działa w duchu NVC, ale jest osobnym modelem.

5.   Co zrobić, gdy ktoś celowo prowokuje podczas wystąpienia?

Trzymaj się faktów i własnego spokoju zamiast wchodzić w wymianę ciosów. Metoda FUKO pozwala nazwać zachowanie i jego skutek, a następnie postawić jasną granicę, bez eskalacji i bez poniżania prowokującej osoby.

O autorze

Przemysław Kutnyj

Trener biznesu · Mistrz Polski w wystąpieniach publicznych

Certyfikowany trener biznesu, autor książek o retoryce i sztuce konwersacji, wydanych w renomowanych wydawnictwach. Wieloletni członek nonprofitowej organizacji Toastmasters International. Prywatnie adept karate i sztuki fotografii.

Więcej o mnie Wszystkie artykuły

Sprawdź moje usługi